Rechte weg Foto Manu Mohan FreeImages

De ambulante geestelijke gezondheidszorg thuis, die de zorg in een instelling zou moeten vervangen, is nog lang niet op orde. De opbouw van de ambulante zorg moet geïntensiveerd worden, vindt 50PLUS. Bovendien zou de hoog complexe jeugd-GGZ weer onder de verantwoordelijkheid van het Rijk moeten vallen.

Ook in geestelijke gezondheidszorg (GGZ) moesten mensen thuis geholpen worden in plaats van binnen de muren van een gespecialiseerde instelling. Deze zogenoemde ‘extramuralisering’ zou een smak geld besparen. Een derde van alle bedden in GGZ-instellingen zou in 2018 verdwenen zijn. De overheid is goed op dreef, want dat aantal bedden is al dit jaar geschrapt. Maar de ambulante zorg – de zorg thuis die in plaats komt van de zorg in een instelling – is nog lang niet op orde, constateerde Léonie Sazias in een overleg met de nieuwe verantwoordelijk staatssecretaris Blokhuis.

Bezuinigen

De insteek van het extramuraliseren was bezuinigen: het budget voor de GGZ zou naar beneden kunnen. Dat blijkt echter niet het geval: het aantal aanmeldingen is niet afgenomen. “Het aantal jongeren in de gesloten jeugdzorg is sinds 2014 zelfs met 12 procent toegenomen. En dan wordt er in diverse regio’s volgend jaar ook nog een bezuiniging verwacht”, hield het Kamerlid van 50PLUS de staatssecretaris voor. Ze wilde weten hoe hij de opbouw van de ambulante zorg verder gaat intensiveren.

Beschermd wonen

50PLUS vindt tussen een opname in een instelling en het zelfstandig thuis moeten blijven wonen met ambulante begeleiding te groot. “Er moeten veel meer mensen in aanmerking kunnen komen voor beschermd wonen als tussenstap”, vindt Léonie Sazias, die de bewindsman vroeg om een voorstel voor verruiming van beschermd wonen.

Hoog complexe jeugd-GGD

Léonie vroeg ook aandacht voor jeugdigen die geestelijke gezondheidszorg nodig hebben. Die zorg is ondergebracht bij de gemeenten, maar er zijn gemeenten die hun zorgplicht niet nakomen. “Kunnen we dit de gemeenten kwalijk nemen? Natuurlijk niet. Twee kinderen met een complexe GGZ-zorgvraag binnen een kleine gemeente en het hele jeugdzorgbudget is op. 50PLUS heeft er al eerder voor gepleit en er zelfs een motie over ingediend: hoog complexe jeugd-GGZ zou weer onder de verantwoordelijkheid moeten vallen van het Rijk!”

 

► De volledige inbreng van Léonie Sazias bij het algemeen overleg over de GGZ met staatssecretaris Blokhuis:

Ook in de GGZ moest de extramuralisering plaatsvinden. Nou, dat ging in een rap tempo. In 2018 moest een derde van de bedden afgebouwd zijn en daarvoor in de plaats zou meer ambulante zorg georganiseerd worden. De beddenafbouw is waarschijnlijk dit jaar (een jaar eerder dan de planning) al gerealiseerd, maar de ambulante zorg is nog lang niet op orde.

Door die extramuralisering zou het aantal doorverwijzingen naar de gespecialiseerde GGZ verminderen. Het budget zou hierdoor naar beneden kunnen. Helaas blijkt dit niet het geval. Het aantal aanmeldingen is niet afgenomen. Het aantal jongeren in de gesloten jeugdzorg is sinds 2014 zelfs met 12 procent toegenomen. En dan wordt er in diverse regio’s volgend jaar ook nog een bezuiniging verwacht. Ik weet dat u de opbouw van de ambulante zorg wilt intensiveren, zo staat in het regeerakkoord. Wat zijn de concrete plannen van de staatsecretaris daartoe?

Het is niet zo gek dat er steeds meer verwarde personen op straat lopen en dat bijvoorbeeld de politie en de samenleving zich daar geen raad mee weet. Juist in deze gevallen blijkt ook dat er vaak een tekort is aan crisisopvangplekken die 24/7 toegankelijk zijn. Gemeenten moeten dit realiseren, maar dat lukt onvoldoende omdat sommige gemeenten daar gewoon te weinig slagkracht voor hebben. Ik kom daar later op terug.

De extramuralisering wordt ingezet. Iemand die in een instelling zat moet nu zelfstandig thuis kunnen wonen met ambulante begeleiding. Wat 50PLUS betreft is dat gat te groot en zouden er veel meer mensen in aanmerking moeten kunnen komen voor beschermd wonen als tussenstap. Ik ben benieuwd hoe staatssecretaris Blokhuis daar over denkt. U gaat met een voorstel komen voor de organisatie en financiering van beschermd wonen, gaat daar dan ook een verruiming in plaatsvinden?

Dan de jeugd-GGZ. Door de decentralisatie wordt een enorm grote druk gelegd op het budget en capaciteit van gemeenten. We horen voortdurend berichten over het feit dat gemeenten structureel te lage tarieven bieden voor de specialistische GGZ-zorg voor de jeugd. Uit een onderzoek van GGZ Nederland blijkt dat van de 44 jeugdhulpregio’s 26 daarvan structureel onder de kostprijs aanbesteden. Zo kan er geen goede zorg geleverd worden aan kinderen die dat hard nodig hebben en komen gemeenten hun zorgplicht niet na. Graag een reactie van de staatssecretaris.

Kunnen we dit de gemeenten kwalijk nemen? Natuurlijk niet. Twee kinderen met een complexe GGZ-zorgvraag binnen een kleine gemeente en het hele jeugdzorg budget is op.

50PLUS heeft er al eerder voor gepleit en er zelfs een motie over ingediend: Hoog complexe jeugd-GGZ zou weer onder de verantwoordelijkheid moeten vallen van het Rijk. Dan ben je meteen van die lastige knip af met 18 jaar.

Eén van de grote frustraties in het veld is het hele aanbestedingscircus. Aanbesteden is een juridische specialiteit en is zo ingewikkeld dat je daar specialisten voor nodig hebt. Kleinere zorginstellingen hebben die knowhow niet in huis, een gemiddelde aanbesteding kost zomaar voor de inhuur van zo’n specialist € 30.000. Geld dat niet in de zorg kan gaan.

Daarbij zijn aanbestedingsspecialisten van de regels en de cijfers, en niet van de zorg. Daarom gaat het dus uiteindelijk altijd over geld, meer dan over kwaliteit. Daar moeten we echt iets anders op verzinnen want daar gaat teveel zorggeld en zorgcapaciteit naar toe. Evenals naar de sowieso al opstapelende administratie en bureaucratie. Ook hier graag een reactie van de staatssecretaris.

GGZ-Nederland pleit voor een onafhankelijke marktmeester die erop toeziet dat gemeenten hun zorgplicht nakomen, kan bemiddelen bij conflicten over aanbestedingen en kan ingrijpen indien nodig. Hoe staat de staatssecretaris hier tegenover?

In het regeerakkoord staat dat het nieuwe kabinet voornemens is de Wet langdurige zorg ook toegankelijk te maken voor GGZ-cliënten die langdurige zorg nodig hebben. Binnen welk termijn mogen we dit voorstel verwachten?”

© 29 november 2017